Van AUT bị kẹt khi đóng mở là tình trạng người vận hành cảm thấy tay quay, tay gạt hoặc bộ truyền động trở nên nặng, khó thao tác, mở không hết, đóng không kín hoặc gần như không thể vận hành được. Lỗi này có thể xảy ra trên nhiều dòng van như van cổng AUT, van bướm AUT, van 1 chiều AUT, y lọc AUT hoặc các thiết bị lắp trong hệ thống cấp nước, trạm bơm, PCCC, xử lý nước, nước thải kỹ thuật và đường ống công nghiệp.

Nếu bạn đang tìm hiểu các dòng van dùng cho hệ thống nước và công trình kỹ thuật, có thể tham khảo nhóm van AUT Malaysia ↗ để xem thêm các sản phẩm như van cổng AUT, van bướm AUT, van 1 chiều AUT, y lọc AUT, rọ bơm AUT, khớp nối mềm AUT và van xả khí AUT.

Khi van bị kẹt, không nên cố dùng lực quá mạnh để đóng mở, vì có thể làm gãy tay quay, cong trục, hỏng gioăng, lệch đĩa van hoặc làm hư bộ phận bên trong. Việc cần làm là xác định nguyên nhân ban đầu, kiểm tra tình trạng hệ thống và xử lý theo từng bước an toàn.

Van AUT bị kẹt khi đóng mở là hiện tượng gì?

Van AUT bị kẹt khi đóng mở là hiện tượng van không còn vận hành nhẹ và đều như bình thường. Người dùng có thể gặp các biểu hiện như tay quay rất nặng, tay gạt bị cứng, van chỉ mở được một phần, đóng không hết hành trình, phát tiếng cọ xát hoặc phải dùng lực lớn mới thao tác được.

Với van cổng AUT, tình trạng kẹt thường thể hiện ở tay quay nặng, ty van khó lên xuống hoặc van không đóng kín hoàn toàn. Với van bướm AUT, kẹt có thể xảy ra khi đĩa van bị cấn, gioăng bó chặt, trục nặng hoặc có cặn mắc giữa đĩa và gioăng. Với van 1 chiều AUT, người vận hành thường không trực tiếp đóng mở bằng tay, nhưng có thể phát hiện lỗi qua tiếng đập, nước hồi ngược hoặc cánh van đóng không kín do bị kẹt cặn.

Tình trạng kẹt van có thể xuất hiện ngay sau khi lắp đặt hoặc sau một thời gian vận hành. Nếu xuất hiện ngay sau lắp, nguyên nhân thường liên quan đến lắp đặt sai, mặt bích lệch, đường ống không đồng tâm hoặc có vật lạ trong van. Nếu xuất hiện sau thời gian sử dụng, nguyên nhân thường liên quan đến cặn bẩn, gỉ sét, thiếu bảo trì hoặc gioăng xuống cấp.

Nguyên nhân do cặn bẩn, rác nhỏ hoặc mạt hàn trong đường ống

Đây là nguyên nhân rất thường gặp, đặc biệt ở hệ thống mới thi công, hệ thống sửa chữa đường ống hoặc nguồn nước có nhiều cặn. Trong quá trình cắt ống, hàn mặt bích, ren ống hoặc lắp phụ kiện, bên trong đường ống có thể còn mạt hàn, cát, bụi kim loại, rác nhỏ hoặc vật thể lạ.

Khi hệ thống vận hành, các tạp chất này bị cuốn theo dòng nước và có thể mắc vào bên trong van. Với van bướm, cặn có thể kẹt giữa đĩa van và gioăng làm kín. Với van cổng, cặn có thể nằm ở vị trí cửa van, làm cánh van không hạ xuống hết. Với van 1 chiều, cặn có thể làm cánh van không đóng kín.

Cách xử lý ban đầu là không cố đóng mạnh van. Cần kiểm tra xem hệ thống có y lọc không, y lọc có bị đầy cặn không và tuyến ống có vừa mới thi công hay không. Nếu nghi ngờ có cặn trong van, nên khóa nước, xả áp và tháo kiểm tra khi điều kiện cho phép. Với hệ thống mới, nên súc rửa đường ống trước khi vận hành ổn định.

Nguyên nhân do van lâu ngày không vận hành

Nhiều van AUT được lắp ở vị trí ít thao tác, chỉ đóng mở khi bảo trì hoặc khi có sự cố. Nếu van để một trạng thái quá lâu, các bộ phận chuyển động có thể bị khô, bám cặn, gỉ nhẹ hoặc khó vận hành hơn bình thường.

Van cổng AUT nếu lâu ngày không quay tay có thể bị nặng ở ty van. Van bướm AUT nếu lâu ngày không đóng mở có thể bị gioăng bó vào đĩa van, nhất là trong môi trường có cặn hoặc nước không sạch hoàn toàn. Van đặt ngoài trời, trong hố van hoặc khu vực ẩm càng dễ gặp tình trạng này.

Cách xử lý ban đầu là thử vận hành nhẹ nhàng từng chút một, không giật mạnh hoặc dùng ống nối để tăng lực vặn ngay từ đầu. Nếu van vẫn rất cứng, cần kiểm tra thêm cặn, gỉ sét, ty van, trục van và tình trạng lắp đặt. Với các van quan trọng, nên có lịch đóng mở thử định kỳ để tránh bị kẹt sau thời gian dài không dùng.

Nguyên nhân do mặt bích lắp lệch hoặc đường ống không đồng tâm

Nếu van bị kẹt ngay sau khi lắp đặt, cần kiểm tra khả năng đường ống bị lệch tâm hoặc mặt bích siết không đều. Khi hai đầu ống không thẳng hàng nhưng vẫn cố siết van vào giữa, thân van có thể bị ép lệch. Điều này làm đĩa van, cánh van hoặc bộ phận bên trong chịu lực không đều, dẫn đến đóng mở nặng.

Với van bướm AUT, lỗi lệch tâm có thể làm đĩa van bị cấn mặt bích hoặc gioăng bị ép lệch. Khi thao tác, đĩa van không xoay nhẹ, có cảm giác cọ hoặc kẹt. Với van cổng AUT, nếu thân van bị chịu lực từ đường ống, cơ cấu đóng mở cũng có thể vận hành không đều.

Cách xử lý ban đầu là kiểm tra độ đồng tâm của hai mặt bích, khe hở quanh mặt bích, gioăng và tình trạng siết bulong. Nếu nghi ngờ lệch tâm, không nên cố vận hành. Cần nới kiểm tra, căn chỉnh lại đường ống và siết bulong đối xứng từng lượt.

Nguyên nhân do siết bulong mặt bích không đều

Bulong mặt bích nếu siết lệch một bên có thể làm gioăng bị ép không đều, thân van chịu lực lệch hoặc đĩa van bị ảnh hưởng khi đóng mở. Đây là lỗi khá phổ biến khi thi công nhanh, nhất là với van mặt bích, van bướm wafer hoặc các vị trí không gian thao tác chật.

Dấu hiệu thường gặp là van đóng mở nặng ngay sau khi lắp, mặt bích có khe không đều, gioăng bị lòi ra một phía hoặc xuất hiện rò nhẹ khi thử áp. Nếu tiếp tục vận hành trong tình trạng này, van có thể nhanh hỏng gioăng và bộ phận làm kín.

Hướng xử lý ban đầu là kiểm tra lại bulong quanh mặt bích. Cần siết theo kiểu đối xứng chéo, từng lượt, không siết căng một phía rồi mới siết phía còn lại. Nếu gioăng đã bị ép méo hoặc hư, nên thay gioăng mới trước khi thử áp lại.

Nguyên nhân do gỉ sét ở tay quay, trục van hoặc ty van

Van AUT lắp ngoài trời, trong hố van, khu vực ẩm thấp hoặc gần môi trường có nước đọng dễ bị gỉ sét ở các bộ phận bên ngoài như tay quay, bulong, trục, ty van hoặc hộp vận hành. Khi các chi tiết này bị gỉ, thao tác đóng mở sẽ nặng hơn.

Ban đầu, gỉ sét có thể chỉ làm tay quay hơi rít. Nếu để lâu, ren ty van hoặc bộ phận truyền động có thể bị kẹt, khiến van khó đóng mở hoặc không vận hành hết hành trình.

Cách xử lý ban đầu là kiểm tra tình trạng bên ngoài của van. Nếu chỉ gỉ nhẹ, có thể vệ sinh, bôi trơn vị trí phù hợp và vận hành thử nhẹ nhàng. Nếu gỉ nặng, ty van bị mòn, ren hư hoặc tay quay không còn chắc chắn, cần dừng thao tác và đánh giá phương án sửa chữa hoặc thay thế.

Nguyên nhân do gioăng làm kín bị chai, bó cứng hoặc biến dạng

Gioăng làm kín là bộ phận quan trọng trong nhiều dòng van. Sau thời gian sử dụng, gioăng có thể bị chai cứng, biến dạng, lão hóa hoặc bám chặt vào bộ phận đóng mở. Điều này làm van đóng mở nặng hoặc không còn kín như ban đầu.

Với van bướm AUT, gioăng thân van tiếp xúc trực tiếp với đĩa van. Nếu gioăng bị chai hoặc bó, đĩa van sẽ xoay khó hơn. Với van 1 chiều, gioăng hoặc bề mặt làm kín bị cặn bám có thể làm cánh van đóng không sát. Với van cổng, bộ phận làm kín bị cặn hoặc mòn có thể khiến van khó đóng hết.

Cách xử lý ban đầu là kiểm tra tuổi sử dụng, môi trường làm việc và tình trạng rò rỉ của van. Nếu gioăng đã chai, nứt hoặc biến dạng, việc cố vận hành không giải quyết triệt để. Cần thay gioăng hoặc thay van tùy cấu tạo và mức độ hư hỏng.

Nguyên nhân do áp lực còn tồn trong đường ống

Một số van khi đang chịu áp lực lớn trong đường ống sẽ khó đóng mở hơn bình thường. Nếu hệ thống chưa xả áp hoặc hai phía van có chênh lệch áp lực lớn, người vận hành có thể cảm thấy van rất nặng.

Trường hợp này thường gặp ở các hệ thống bơm tăng áp, trạm bơm, PCCC, tuyến ống đứng hoặc hệ thống có áp lực thay đổi nhanh. Nếu cố đóng mở khi áp lực cao, van có thể bị sốc, bộ phận làm kín bị ảnh hưởng hoặc người thao tác gặp nguy hiểm.

Hướng xử lý ban đầu là kiểm tra áp lực hệ thống trước khi vận hành van. Nếu cần bảo trì, nên khóa các van liên quan, xả áp đoạn ống và thao tác theo đúng quy trình an toàn. Không nên tháo nắp y lọc, nắp van hoặc mặt bích khi hệ thống còn áp lực.

Nguyên nhân do chọn sai loại van cho vị trí sử dụng

Van bị kẹt hoặc nhanh xuống cấp cũng có thể do chọn sai loại van ngay từ đầu. Ví dụ, dùng van không phù hợp cho nước nhiều cặn, lắp van bướm ở vị trí có nhiều rác sợi, dùng van sai áp lực hoặc dùng van cho môi trường có nhiệt độ, hóa chất không phù hợp.

Khi van làm việc trong điều kiện vượt ngoài khả năng thiết kế, các bộ phận bên trong sẽ nhanh mòn, kẹt hoặc đóng không kín. Điều này không chỉ làm van khó vận hành mà còn ảnh hưởng đến tuổi thọ toàn hệ thống.

Cách xử lý là kiểm tra lại môi trường sử dụng, áp lực, nhiệt độ, lượng cặn và chức năng của van tại vị trí đó. Nếu van không phù hợp, bảo trì chỉ là giải pháp tạm thời. Về lâu dài nên thay bằng loại van đúng điều kiện làm việc hơn.

Cách xử lý ban đầu khi van AUT bị kẹt

Khi phát hiện van AUT bị kẹt, bước đầu tiên là dừng thao tác mạnh. Không nên dùng ống nối dài, búa, kìm hoặc lực quá lớn để ép van đóng mở. Việc này có thể làm hỏng tay quay, trục van hoặc bộ phận làm kín.

Tiếp theo, cần xác định van đang kẹt trong tình trạng nào: kẹt khi mở, kẹt khi đóng, đóng không hết, mở không hết hay chỉ vận hành nặng hơn bình thường. Sau đó kiểm tra các yếu tố bên ngoài như rò rỉ, gỉ sét, bulong mặt bích, độ lệch đường ống, áp lực hệ thống và tình trạng cặn bẩn.

Nếu hệ thống đang có áp, cần thực hiện khóa nước và xả áp trước khi tháo kiểm tra. Với y lọc, cần vệ sinh lưới lọc nếu nghi ngờ cặn gây giảm lưu lượng. Với van cổng hoặc van bướm, nếu nghi ngờ kẹt bên trong, nên tháo kiểm tra khi đã đảm bảo an toàn.

Khi nào cần bảo trì, khi nào nên thay mới?

Nếu van chỉ hơi nặng do lâu ngày không vận hành, gỉ nhẹ bên ngoài hoặc có cặn bẩn mức độ nhẹ, có thể xử lý bằng cách vệ sinh, bôi trơn vị trí phù hợp, vận hành thử nhẹ nhàng và kiểm tra lại định kỳ.

Nếu van bị kẹt do cặn trong đường ống, cần vệ sinh van, súc rửa tuyến ống và kiểm tra y lọc. Nếu van bị kẹt do mặt bích lệch hoặc đường ống không đồng tâm, cần chỉnh lại lắp đặt thay vì chỉ cố vận hành van.

Nên thay mới nếu van kẹt cứng, thân van nứt, trục cong, tay quay hỏng, gioăng chai nặng, đĩa van/cánh van hư hoặc lỗi kẹt lặp lại nhiều lần dù đã bảo trì. Với các vị trí quan trọng như sau máy bơm, hệ PCCC, tuyến cấp chính hoặc đường ống lớn, cần ưu tiên an toàn vận hành hơn là sửa tạm.

Checklist kiểm tra nhanh khi van AUT bị kẹt

Cách hạn chế van AUT bị kẹt trong quá trình sử dụng

Để hạn chế van AUT bị kẹt, cần bảo trì định kỳ và vận hành thử theo lịch. Các van ít sử dụng nên được đóng mở nhẹ nhàng theo chu kỳ để tránh bị bó cứng sau thời gian dài đứng yên.

Với hệ thống mới thi công, cần súc rửa đường ống và vệ sinh y lọc sau giai đoạn chạy thử. Điều này giúp loại bỏ mạt hàn, cát, bụi kim loại và rác nhỏ trước khi chúng gây kẹt van.

Với van lắp ngoài trời hoặc trong hố van, cần kiểm tra gỉ sét, nước đọng, bùn đất và khả năng thao tác. Nếu van thường xuyên tiếp xúc nắng mưa, nên có che chắn phù hợp nhưng vẫn đảm bảo dễ quan sát và bảo trì.

Kết luận

Van AUT bị kẹt khi đóng mở có thể do cặn bẩn trong đường ống, lâu ngày không vận hành, mặt bích lắp lệch, bulong siết không đều, gỉ sét, gioăng bị chai, áp lực còn trong hệ thống hoặc chọn sai loại van cho điều kiện làm việc. Khi gặp tình trạng này, không nên cố dùng lực mạnh để vận hành vì có thể làm hỏng van nặng hơn.

Hướng xử lý ban đầu là dừng thao tác mạnh, kiểm tra áp lực, xác định vị trí kẹt, quan sát rò rỉ, kiểm tra mặt bích, cặn bẩn, y lọc, tay vận hành và tình trạng gioăng. Nếu lỗi nhẹ có thể bảo trì, vệ sinh hoặc căn chỉnh lại. Nếu van kẹt cứng, hư trục, hỏng gioăng nặng hoặc lỗi lặp lại nhiều lần, nên cân nhắc thay mới đúng thông số kỹ thuật.

Nếu hệ thống đang dùng van bướm và gặp tình trạng đĩa van đóng mở nặng, cấn mặt bích hoặc gioăng bị bó, bạn có thể tham khảo thêm nhóm van bướm AUT ↗ để chọn đúng loại van, đúng kích cỡ và kiểu vận hành phù hợp.

Câu hỏi thường gặp về van AUT bị kẹt khi đóng mở