Van AUT sau một thời gian sử dụng có thể xuất hiện tình trạng rò rỉ tại mặt bích, thân van, ty van, nắp van, gioăng làm kín hoặc khu vực kết nối với đường ống. Đây là lỗi cần được kiểm tra sớm, vì nếu để lâu có thể làm thất thoát nước, giảm áp lực hệ thống, gây gỉ bulong, ảnh hưởng đến máy bơm, thiết bị phía sau và làm tăng chi phí sửa chữa.

Nếu bạn đang tìm hiểu các dòng van dùng cho hệ thống nước và công trình kỹ thuật, có thể tham khảo nhóm van AUT Malaysia ↗ để xem thêm các sản phẩm như van cổng AUT, van bướm AUT, van 1 chiều AUT, y lọc AUT, rọ bơm AUT, khớp nối mềm AUT và van xả khí AUT.

Rò rỉ ở van AUT không phải lúc nào cũng nghiêm trọng ngay từ đầu. Có trường hợp chỉ là thấm nhẹ tại mặt bích do bulong siết chưa đều, gioăng bị lệch hoặc đường ống rung. Nhưng cũng có trường hợp rò rỉ là dấu hiệu của gioăng hỏng, thân van nứt, mặt bích lệch tâm hoặc van đã xuống cấp sau thời gian dài vận hành. Vì vậy, cần biết cách nhận biết đúng vị trí rò rỉ và xử lý bước đầu an toàn.

Vì sao cần kiểm tra rò rỉ ở van AUT sớm?

Rò rỉ nhỏ nếu được phát hiện sớm thường xử lý khá đơn giản. Người vận hành có thể siết lại bulong, thay gioăng, vệ sinh mặt bích hoặc điều chỉnh lại vị trí đường ống. Nhưng nếu bỏ qua, nước rò lâu ngày có thể làm gỉ bulong, hư gioăng, ăn mòn bề mặt mặt bích và khiến điểm rò ngày càng lớn hơn.

Trong hệ thống trạm bơm, PCCC, cấp nước chính hoặc xử lý nước, rò rỉ còn có thể làm giảm áp lực, gây mất ổn định lưu lượng và ảnh hưởng đến thiết bị phía sau. Với các vị trí gần tủ điện, bơm, đồng hồ hoặc thiết bị điều khiển, nước rò ra còn có thể gây mất an toàn trong quá trình vận hành.

Vì vậy, việc kiểm tra rò rỉ nên được đưa vào lịch bảo trì định kỳ. Không nên chỉ kiểm tra khi hệ thống đã gặp sự cố lớn, vì lúc đó việc xử lý thường phức tạp và tốn chi phí hơn.

Dấu hiệu van AUT đang bị rò rỉ

Dấu hiệu dễ nhận biết nhất là có nước nhỏ giọt, thấm ướt hoặc chảy ra tại khu vực quanh van. Vị trí rò có thể xuất hiện ở mặt bích, nắp van, ty van, thân van hoặc điểm nối giữa van và đường ống. Nếu hệ thống vận hành liên tục, nước rò có thể tạo thành vệt ẩm, vệt cặn trắng, gỉ vàng hoặc mảng bám quanh vị trí rò.

Một dấu hiệu khác là áp lực hệ thống giảm bất thường. Nếu đường ống không có điểm xả nhưng áp lực vẫn tụt, cần kiểm tra các van trên tuyến, đặc biệt là các vị trí mặt bích, van 1 chiều, y lọc, van cổng, van bướm hoặc các cụm bơm.

Ngoài ra, rò rỉ cũng có thể đi kèm tiếng xì, tiếng nước rỉ, rung nhẹ tại mối nối hoặc khu vực nền luôn ẩm. Với các van lắp trong hố kỹ thuật, phòng bơm hoặc vị trí thiếu sáng, cần dùng đèn kiểm tra kỹ vì rò rỉ nhỏ rất dễ bị bỏ qua.

Rò rỉ tại mặt bích van AUT

Rò rỉ tại mặt bích là tình trạng thường gặp nhất khi lắp đặt hoặc sau một thời gian vận hành. Nguyên nhân có thể do gioăng mặt bích bị lệch, gioăng đã chai cứng, bulong siết không đều, mặt bích bị bẩn, mặt bích không đồng tâm hoặc đường ống chịu rung động mạnh.

Dấu hiệu nhận biết là nước thấm ra ở khe giữa hai mặt bích. Ban đầu có thể chỉ là vệt ẩm nhỏ, sau đó chuyển thành nhỏ giọt nếu không xử lý. Với hệ thống áp lực cao, điểm rò có thể rõ hơn khi bơm chạy hoặc khi thử áp.

Hướng xử lý ban đầu là quan sát vị trí rò, kiểm tra lực siết bulong và siết lại theo kiểu đối xứng chéo. Không nên siết lệch một bên vì có thể làm gioăng bị ép méo hơn. Nếu đã siết lại nhưng vẫn rò, cần dừng hệ thống, xả áp và kiểm tra lại gioăng, bề mặt mặt bích hoặc độ đồng tâm của đường ống.

Rò rỉ tại ty van hoặc khu vực tay quay

Với một số dòng van như van cổng AUT, rò rỉ có thể xuất hiện quanh ty van hoặc khu vực gần tay quay. Đây thường là dấu hiệu bộ phận làm kín quanh ty van bị mòn, lỏng hoặc xuống cấp sau thời gian sử dụng.

Dấu hiệu nhận biết là nước thấm quanh phần ty, nắp chụp hoặc vị trí trục đi qua thân van. Khi vận hành tay quay, nước có thể thấm rõ hơn. Nếu chỉ thấm nhẹ, có thể kiểm tra lại phần siết chèn hoặc bộ phận làm kín tùy cấu tạo van.

Hướng xử lý ban đầu là không nên cố vận hành mạnh khi thấy rò tại ty van. Cần kiểm tra mức độ rò, áp lực hệ thống và tình trạng đóng mở. Nếu rò nhẹ, có thể xử lý theo hướng siết lại bộ phận làm kín nếu thiết kế cho phép. Nếu rò nhiều hoặc ty van đóng mở nặng, nên dừng tuyến để kiểm tra kỹ hơn.

Rò rỉ tại thân van AUT

Rò rỉ tại thân van là trường hợp cần chú ý hơn, vì có thể liên quan đến nứt thân, lỗi va đập, ăn mòn, thủng thân hoặc hư hỏng do áp lực vượt giới hạn. Dạng rò này không nên xử lý tạm bằng cách quấn băng keo, trét keo hoặc cố bịt bên ngoài trong hệ thống áp lực.

Dấu hiệu nhận biết là nước rỉ trực tiếp từ thân van, không phải từ mặt bích hay nắp van. Có thể thấy vết nứt nhỏ, điểm phồng, vết gỉ sâu hoặc vùng sơn bong tróc kèm nước thấm ra.

Hướng xử lý ban đầu là cần giảm áp hoặc dừng hệ thống nếu điểm rò có nguy cơ phát triển nhanh. Sau đó kiểm tra nguyên nhân: thân van có bị va đập không, áp lực có vượt giới hạn không, môi trường có ăn mòn không hoặc van có bị đóng mở sai cách không. Với rò rỉ thân van, thường nên thay van mới thay vì xử lý tạm lâu dài.

Rò rỉ tại nắp van hoặc nắp y lọc AUT

Với y lọc AUT hoặc một số dòng van có nắp tháo kiểm tra, rò rỉ có thể xảy ra tại vị trí nắp. Nguyên nhân thường do gioăng nắp bị lệch, gioăng cũ bị chai, bulong nắp siết chưa đều hoặc sau khi vệ sinh lưới lọc lắp lại chưa kín.

Dấu hiệu nhận biết là nước thấm quanh mép nắp, đặc biệt sau khi hệ thống vừa được vệ sinh hoặc bảo trì. Nếu nắp y lọc bị rò, cần xử lý sớm vì nước có thể chảy xuống sàn, gây ẩm khu vực vận hành và làm gỉ bulong.

Hướng xử lý ban đầu là khóa van trước và sau y lọc nếu có, xả áp đoạn ống rồi mới tháo nắp kiểm tra. Không nên tháo nắp khi hệ thống còn áp lực. Sau khi kiểm tra, cần đặt lại gioăng đúng vị trí, vệ sinh bề mặt tiếp xúc và siết bulong đều.

Rò rỉ do gioăng mặt bích bị hỏng

Gioăng là chi tiết nhỏ nhưng ảnh hưởng rất lớn đến độ kín của mối nối. Sau thời gian sử dụng, gioăng có thể bị chai, nứt, biến dạng, ép lệch hoặc không còn đàn hồi. Khi đó, dù siết bulong thêm, điểm rò vẫn có thể không hết.

Dấu hiệu nhận biết là rò rỉ lặp lại tại cùng một vị trí mặt bích, đặc biệt sau khi hệ thống tăng áp hoặc bơm chạy. Nếu tháo ra kiểm tra, gioăng có thể bị nứt, xẹp không đều, dính cặn hoặc bị cắt mép.

Hướng xử lý là thay gioăng mới đúng kích cỡ, đúng vật liệu và phù hợp với áp lực hệ thống. Khi thay, cần vệ sinh sạch bề mặt mặt bích, đặt gioăng đúng tâm và siết bulong đối xứng từng lượt. Không nên dùng lại gioăng cũ nếu gioăng đã biến dạng hoặc từng bị rò.

Rò rỉ do đường ống rung hoặc lệch tâm

Trong trạm bơm hoặc tuyến ống có rung động, rò rỉ có thể xuất hiện không phải do van hỏng mà do lực rung tác động liên tục lên mặt bích. Khi đường ống rung mạnh, bulong có thể lỏng dần, gioăng bị ép lệch và mối nối mất kín.

Ngoài ra, nếu hai đầu ống không đồng tâm nhưng vẫn cố siết van vào giữa, thân van và mặt bích sẽ chịu lực ép không đều. Sau một thời gian vận hành, điểm rò có thể xuất hiện tại mối nối hoặc làm van đóng mở nặng.

Hướng xử lý là kiểm tra lại giá đỡ đường ống, độ đồng tâm mặt bích và mức độ rung khi bơm chạy. Nếu rung mạnh, cần bổ sung giá đỡ hoặc thiết bị giảm rung phù hợp. Không nên chỉ siết bulong lặp lại nhiều lần mà không xử lý nguyên nhân rung hoặc lệch tâm.

Rò rỉ do áp lực hệ thống vượt quá giới hạn

Nếu hệ thống có áp lực vận hành hoặc áp lực thử cao hơn khả năng chịu áp của van, rò rỉ có thể xảy ra tại mặt bích, nắp van, ty van hoặc thân van. Đây là lỗi khá nguy hiểm vì không chỉ gây rò nước mà còn có thể làm hư hỏng thiết bị.

Dấu hiệu thường thấy là van chỉ rò khi bơm chạy, khi áp tăng hoặc khi thử áp. Khi áp giảm, điểm rò có thể nhỏ lại hoặc tạm ngừng. Điều này dễ khiến người vận hành nghĩ rằng lỗi không nghiêm trọng.

Hướng xử lý là kiểm tra lại áp lực làm việc thực tế, áp lực thử và thông số chịu áp của van AUT đang sử dụng. Nếu van không đáp ứng yêu cầu áp lực, cần thay đúng loại phù hợp. Không nên cố dùng van sai áp lực trong hệ thống quan trọng như PCCC, trạm bơm hoặc tuyến cấp nước chính.

Hướng xử lý ban đầu khi phát hiện van AUT bị rò rỉ

Khi phát hiện van AUT bị rò rỉ, việc đầu tiên là xác định vị trí rò. Cần quan sát xem nước rò từ mặt bích, ty van, nắp van, thân van hay từ đường ống kế bên. Xác định đúng vị trí sẽ giúp tránh xử lý sai nguyên nhân.

Nếu rò nhẹ tại mặt bích, có thể kiểm tra và siết lại bulong theo kiểu đối xứng. Nếu rò tại nắp y lọc, cần khóa nước, xả áp rồi kiểm tra gioăng nắp. Nếu rò tại thân van hoặc rò mạnh, nên dừng hệ thống càng sớm càng tốt để tránh sự cố lớn hơn.

Không nên dùng keo, băng tan hoặc vật liệu quấn bên ngoài để xử lý tạm các điểm rò chịu áp lực cao. Đây chỉ là cách che tạm thời và có thể gây nguy hiểm nếu điểm rò phát triển nhanh. Với hệ thống quan trọng, nên xử lý đúng kỹ thuật ngay từ đầu.

Khi nào cần thay van AUT mới?

Không phải mọi trường hợp rò rỉ đều phải thay van mới. Nếu rò do gioăng mặt bích, bulong siết lệch hoặc cặn bẩn tại bề mặt tiếp xúc, có thể xử lý bằng cách vệ sinh, thay gioăng hoặc siết lại đúng kỹ thuật. Tuy nhiên, có những trường hợp nên thay van để đảm bảo an toàn.

Cần cân nhắc thay van AUT mới khi thân van bị nứt, ăn mòn nặng, ty van hư, van đóng không kín dù đã bảo trì, rò rỉ lặp lại nhiều lần hoặc van không còn phù hợp với áp lực hệ thống. Với các van lắp ở vị trí quan trọng, việc thay mới đúng lúc sẽ an toàn hơn so với sửa tạm nhiều lần.

Khi thay van, cần kiểm tra lại đúng loại van, kích cỡ DN, tiêu chuẩn mặt bích, áp lực làm việc, chiều dài lắp đặt và môi trường sử dụng để tránh lặp lại lỗi cũ.

Checklist kiểm tra nhanh khi van AUT bị rò rỉ

Kết luận

Van AUT bị rò rỉ có thể nhận biết qua các dấu hiệu như nước thấm tại mặt bích, nhỏ giọt quanh ty van, rò tại nắp van, thân van ẩm bất thường, áp lực hệ thống giảm hoặc khu vực quanh van luôn bị ẩm. Nguyên nhân thường gặp gồm gioăng hỏng, bulong siết không đều, mặt bích lệch tâm, rung đường ống, áp lực vượt giới hạn hoặc van đã xuống cấp sau thời gian sử dụng.

Hướng xử lý ban đầu là xác định đúng vị trí rò, đánh giá mức độ rò, kiểm tra bulong, gioăng, mặt bích và áp lực hệ thống. Với rò nhẹ tại mặt bích có thể siết lại đúng kỹ thuật, nhưng với rò tại thân van, rò mạnh hoặc rò lặp lại nhiều lần, nên dừng hệ thống để kiểm tra và thay thế nếu cần.

Nếu hệ thống bị rò rỉ do rung động từ máy bơm hoặc đường ống thường xuyên dao động, bạn có thể tham khảo thêm nhóm Khớp nối mềm AUT ↗ để hỗ trợ giảm rung và hạn chế lực tác động lên mặt bích, van và đường ống.

Câu hỏi thường gặp về van AUT bị rò rỉ